Şempanzeler ortasında iç savaş çıktı: 500 yılda bir görülen olay

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Uganda‘nın Kibale Ulusal Parkı‘nda yaşayan ve dünyanın en büyük yabanî şempanze topluluğu olarak bilinen Ngogo grubu, kalıcı olarak ikiye ayrıldı. Science mecmuasında yayımlanan araştırma, bu bölünmenin beraberinde getirdiği ölümcül şiddeti belgeliyor; bulgular birebir vakitte insanlığın kendi çatışma tarihi üzerine de yeni sorular doğuruyor.

OTUZ YILDIR GÖZLEMLENİYORLAR

Araştırmacılar Ngogo şempanzelerini 1995’ten bu yana kesintisiz takip ediyor. Topluluk, tepesinde yaklaşık 200 bireyden oluşuyordu; bu sayı, şempanze kümeleri için alışılagelen 50’lik ortalamın dört katı.

İlk yirmi yıl boyunca topluluk bir ortada kaldı. Bireyler esnek alt kümeler ortasında hareket ediyor, tüm toplulukla toplumsal bağlarını koruyordu. Primatologlar süreksiz ayrılıklar ve tekrar bir ortaya gelişlerle şekillenen ve şempanze topluluklarında son derece yaygın olan bu yapıyı “fisyon-füzyon dinamiği” olarak tanımlıyor.

Ancak 2015’te yaklaşık 200 bireyden oluşan büyük Ngogo topluluğu, başka yaşayan ve başka üreyen iki farklı kümeye ayrıldı. Birinci başta kümeler ortasındaki ferdi bağlar ve iş birliği devam etti. Lakin 2018’e gelindiğinde son toplumsal bağlar da çözüldü, kümeler bölgelerini devriye gezerken saldırganlık tırmandı.

KATLİAM NASIL BAŞLADI

Bölünmenin tamamlanmasıyla birlikte Batı grubu, Merkez gruba yönelik koordineli saldırılar başlattı. Kurbanlar ısırılıyor, yumruklanıyor, sürükleniyor ve tekmeleniyor; akınlara çoğunlukla yetişkin erkekler katılıyor, lakin zaman vakit dişiler de dahil oluyor.

Araştırmanın kapsadığı periyotta 7 yetişkin erkek ve 17 bebek olmak üzere toplam 24 şempanze hayatını kaybetti. Şiddet bugün de devam ediyor; 2025 ve 2026’da gerçekleşen yeni akınlarla ölü sayısı 28’e yükseldi.

Texas Üniversitesi’nden araştırmacı Aaron Sandel durumu “Şempanzeler eski küme üyelerini öldürüyor. Yıllarca süren iş birliği münasebetlerinin yerini yeni küme kimliği aldı.” diyerek özetliyor.

Saldırıların büyük kısmını, bölünen iki kümeden daha küçük olanı, yani Batı grubu başlatıyor. Olağanda büyük kümeler küçükleri geride bırakır. Lakin Batı kümesi, hedefli baskınlarla sayısal dezavantajını bilakis çevirdi ve Merkez kümesi büyük ölçüde .

NEDEN BÖLÜNDÜLER

Bölünmenin besin kıtlığından yaşanmadığını ve bölgede hala kâfi oranda yiyecek bulunduğunu söz eden Sandel, bölünmenin asıl nedenin grubun kendi muvaffakiyetinin kurbanı olması olduğunu öne sürüyor.

Michigan Üniversitesi’nden John Mitani de birebir fikirleri paylaşıyor: “Ngogo şempanzeleri kendi muvaffakiyetlerinin kurbanı oldu. Grup bireylerin artık bir ortada tutunamayacağı bir büyüklüğe ulaştı.”

Sosyal bağları zayıflatan bir başka etken ise art arda gerçekleşen ölümler. 2014’te iki küme ortasında kritik köprü misyonu gören erkek şempanzelerin kimileri da dahil olmak üzere bir ay içinde tam 5 erkek hayatını yitirdi. Hiyerarşideki değişimler ve dişi rekabetinin artması da süreci hızlandırdı.

Genetik ispatlara nazaran şempanzelerde kalıcı küme bölünmesi yaklaşık 500 yılda bir yaşanıyor. Daha evvel Jane Goodall’un 1970’lerdeki Tanzanya çalışmasında bir küme bölünmesi örneği kayda geçmişti, fakat o araştırmayı tartışmalı kılan metodolojik soru işaretleri vardı. Ngogo hadisesi, bu cinsten bir bölünmenin doğal şartlarda birinci defa net biçimde ortaya konduğu örnek olma özelliği taşıyor.

İNSANLIK İÇİN NE MANAYA GELİYOR

Araştırmacılar, bulguların sırf primatolog gündemini değil, insan çatışmalarını manaya biçimimizi de etkileyeceğini söylüyor. İnsan savaşları çoğunlukla etnik, dini ya da ideolojik kimlik farklılıklarıyla açıklansa da Ngogo kümesinde bu kavramlar yok.

“Dil, etnisite ya da ideoloji olmaksızın sadece ilişkisel dinamikler şempanzeleri kutuplaşmaya ve ölümcül çatışmaya sürükleyebiliyorsa, insanlarda bu kültürel işaretler tahminen de daha temel bir şeyin türevidi.r” diyen Sandel, bulgulardan umut da devşiriyor. “Eğer bu doğruysa, toplumsal çatışmaları şahsî seviyede azaltma potansiyelimiz var demektir. Barışa giden yol tahminen de bireylerin gündelik uzlaşma ve yine bir ortaya gelme anlarından geçiyor.”