23 yıl aradan sonra bilinmeyen cennete 48 bin tane can geldi: 62 yeni çeşide yuva oldu

Devegeçidi Çayı üzerinde ziraî sulama gayesiyle 1972 yılında inşa edilen baraj gölü havzası, 220 milyon metreküp su toplama hacmine sahip. Havza, yıllar içinde çok sayıda göçmen kuş tipine konaklama ve üreme imkanı sunan bir alana dönüştü.

Dicle Üniversitesi (DÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nde vazife yapan emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Kılıç, 2003 yılında bölgede yaptığı incelemede 112 kuş tipi belirledi. Bu çalışma, havzanın bilimsel açıdan birinci kapsamlı kaydı oldu.

Havza, barındırdığı güçlü biyoçeşitlilik sebebiyle 2004 yılında tescillenerek Önemli Kuş Alanı (ÖKA) statüsüne kavuştu. Bu unvan, bölgenin korunmasına yönelik çalışmaların önünü açtı.

DÜ Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Zooloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Recep Karakaş nezaretinde, yüksek lisans öğrencisi ve biyoloji öğretmeni Rahmi Aktaş tarafından bölgede yeni bir saha çalışması başlatıldı.

“Devegeçidi Havzası’nda cins çeşitliliği” başlıklı tezli yüksek lisans çalışması kapsamında Aktaş, 2025 Ocak ile 2026 Ocak arasında bölgede tertipli müşahede yaptı. Çalışma sırasında kuşların davranışları, alaka tipleri ve toprakta kalma mühletleri detaylı olarak incelendi.

Aktaş’ın çalışmasında Macar ördeklerinden turnalara, ak çaylaktan kara leyleğe, yeşil arı kuşundan küçük ak balıkçıla kadar 62 yeni tıp tespit edildi. Bu sayede havzadaki toplam çeşit sayısı 174’e ulaştı.

Rahmi Aktaş, tıp sayısındaki artışın temel sebebini bölgenin ekolojik şartlarındaki güzelleşmeye bağladı. Aktaş, “Bu çalışmada 174 kuş tipini tespit ettik. Evvelki çalışmada ise 112 kuş tipi vardı. İkisi arasındaki farkı ekolojik değişikliklere bağlamaktayız. Buradaki kuş çeşitlerindeki artışın nedeni bölgenin daha yaşanılabilir hale gelmiş olması. Kuşlar şu anda daha rahat yaşayabiliyorlar, besin bulabiliyorlar ve daha rahat yayılış gösterebilmekteler” dedi.

Aktaş, kuşların toleransı düşük canlılar olduğunu ve bulundukları bölgede gösterge cins olarak kabul edildiğini belirtti. Aktaş, “Bu mevzuda çok rahat bilgi sahibi olabiliyoruz. Bu sayede yayılışlarına dikkat ederek insanların da nerede nasıl yaşayabileceğini tespit edebiliyoruz” diye konuştu.

Aktaş, havzada daha evvel görülmeyen Macar ördeğinin artık bölgede ürediğini belirtti. Aktaş, “Daha evvel burada görülmeyen Macar ördeğini gördük ve burada ürüyor. Bunun dışında yeşil arı kuşumuz var ve onun buraya yerleştiğini gördük. Küçük ak balıkçılın yerleşik cins haline dönüştüğünü gördük. Kara kanatlı martı bölgede görülmüyordu ve onun buraya geldiğini gördük. Bölgede yalı çapkınını gördük” dedi.

Çalışmada en yüksek tıp sayısına aralık ayında ulaşıldığı belirlendi. Aktaş, bu periyotta havzada 109 tıp ve bu cinslere ilişkin yaklaşık 48 bin birey sayıldığını açıkladı.

Prof. Dr. Recep Karakaş, çalışmanın çok değerli bilgilere ulaşılmasını sağladığını vurguladı. Karakaş, “İyi ki de bu çalışmayı yapmışız. Burada 174 kuş çeşidi tespit ettik. Bu da evvelki çalışmada olmayan 62 cinsin listeye eklenmesine vesile oldu. Burası kuş cenneti olma potansiyeline sahip. Çok farklı çeşit çeşitliliğine sahip. Hem birey sayısı hem de çeşit sayısı olarak epeyce değerli bir alan. Av, insan baskısı, habitat tahribatı üzere aksilikler ekarte edilirse ve kıymetli bir müdafaa statüsü sağlanırsa buradaki çeşit ve birey sayısının daha yüksek sayılara ulaşacağını düşünüyorum. Buranın korunması gerektiğine inanıyoruz” dedi.

(AA)