ABD-İran pazarlığının sert perde arkası! Trump mühlet verdi, Tahran açık açık dalga geçti

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nda başlattığı “Özgürlük Projesi” operasyonunu ani biçimde askıya almasının akabinde Washington ile Tahran ortasında yürütülen kritik müzakerelerin perde gerisi ortaya çıktı. Amerikan idaresinin İran’a sunduğu muahede taslağında, nükleer programın fiilen büsbütün tasfiye edilmesini hedefleyen sert unsurların yer aldığı belirtildi.

ABD’nin talepleri ortasında İran’ın Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislerinin büsbütün sökülmesi, tüm zenginleştirilmiş uranyum stoklarının teslim edilmesi ve Uluslararası Atom Gücü Ajansı’nın ülke genelinde istediği her noktada anlık kontrol yapabilmesi bulunuyor.

Washington idaresi, İran’a çarşamba gününden itibaren 48 saat müddet tanındığını duyururken, Trump mutabakat sağlanamaması halinde askeri seçeneğin masaya geleceğini açık açık ilan etti.

“ANLAŞMAZLARSA BOMBALAMA BAŞLAR”

Trump, yaptığı açıklamada sürece ait dikkat çeken ifadeler kullandı.

ABD Başkanı, “Bizimle anlaşma yapmak istiyorlar ve bir muahedeye varmamız çok muhtemel” diyerek, İran’ın nükleer silaha sahip olamayacağını lisana getirirken tıpkı açıklamada kullandığı “Anlaşmazlarsa, bombalama başlar” sözleri, tansiyonun tekrar bir anda yükselmesine neden oldu.

Trump ayrıyeten, “Ama onlarla daha evvel de bu türlü hissetmiştim, bu yüzden ne olacağını göreceğiz” diyerek temkinli ileti vermeyi de ihmal etmedi.

Amerikan basınına konuşan Trump, sürecin kısa müddette sonuçlanabileceğini savunarak, “Her şeyin tamamlanabilmesi için 1 hafta” değerlendirmesinde bulundu.

“TESİSLER SÖKÜLECEK, URANYUM TESLİM EDİLECEK”

Washington’un sunduğu çerçeve mutabakatta en dikkat çeken başlık İran’ın nükleer altyapısının büsbütün ortadan kaldırılması oldu.

ABD tarafı sadece uranyum zenginleştirmenin durdurulmasını değil, mevcut altyapının fizikî olarak sökülmesini de talep etti. Fordo, Natanz ve İsfahan tesislerinin muahedenin temel unsurları ortasında yer aldığı belirtilirken, yer altındaki tesislerin de kapsam dışında bırakılmayacağı tabir edildi.

Özellikle Fordo tesisinin geleceği görüşmelerin en kritik başlıklarından biri olarak öne çıktı.

Demokrasiyi Savunma Vakfı’ndan nükleer uzman Andrea Stricker, İran’ın tüm santrifüjlerinin, plütonyum tekrar sürece kapasitesinin ve üretim altyapısının milletlerarası nezaret altında ortadan kaldırılması gerektiğini savundu.

İRAN’IN URANYUM STOKLARI DA MASADA

ABD idaresi, İran’ın elindeki sadece yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kilogram uranyuma değil, daha düşük düzeydeki stoklara da odaklanıyor.

Washington’a nazaran yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyum da silah üretimine giden süreçte kritik evrelerden biri. Bu nedenle düşük düzeyde zenginleştirilmiş binlerce kilogram uranyumun İran’da bırakılması bile ileride programın tekrar başlatılması için temel oluşturabilir.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Lideri Rafael Grossi ise yaptığı değerlendirmede, yüzde 60’lık stokun öncelikli risk olduğunu lakin yüzde 20 düzeyindeki uranyumun da kıymet taşıdığını belirtti.

İRAN’IN HER NOKTASI KONTROLE AÇILMAK İSTENİYOR

Anlaşma taslağındaki en tartışmalı unsurlardan biri de kontrol sistemi oldu.

Washington, UAEA’nın sadece İran’ın “nükleer tesis” olarak tanımladığı alanlara değil, gerekli görülen tüm bölgelere erişebilmesini talep etti. Buna askeri tesislerin de dahil olduğu belirtildi.

ABD tarafı, geçmiş muahedelerde kontrol boşluklarının İran’a avantaj sağladığını savunurken, ülkede daima vazife yapacak tam vakitli bir memleketler arası kontrol grubu kurulmasını istiyor.

Amerikan basınında yer alan değerlendirmelerde, İran’ın geçmiş nükleer faaliyetlerine ait tam bilgi vermesinin de mutabakatın temel koşullarından biri olduğu kaydedildi.

YAPTIRIMLAR BÜSBÜTÜN KALKMAYABİLİR

Beyaz Saray cephesi, yaptırımların otomatik formda kaldırılmayacağını da açıkça ortaya koydu.

ABD’ye nazaran sırf nükleer yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde birtakım yaptırımlar kaldırılabilir. Lakin “terörizm” ve insan hakları gerekçesiyle uygulanan yaptırımların, İran’ın siyasetlerinde değişiklik olmadığı sürece devam edebileceği söz edildi.

Washington ayrıyeten İran’ın yerli uranyum zenginleştirme kapasitesine gereksinim duymadığı görüşünü de savundu.

HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN YENİ FORMÜL

Müzakerelerde sadece nükleer program değil, Hürmüz Boğazı da kritik başlıklardan biri haline geldi.

Taslak mutabakata nazaran İran’ın, ABD’nin uyguladığı ablukanın gevşetilmesine paralel formda Hürmüz Boğazı’nı kademeli olarak tekrar açması planlandı.

ABD, tanker trafiğindeki düşüş sonrası geçiş güvenliğinin net biçimde garanti altına alınmasını isterken, en son amacın tüm mayınların kaldırılması ve zarurî güzergâh uygulamalarının sona erdirilmesi olduğu belirtildi.

İRAN’DAN ALAYCI YANIT

Operation Trust Me Bro failed. Now back to routine with Operation Fauxios.

— محمدباقر قالیباف | MB Ghalibaf (@mb_ghalibaf) May 6, 2026

Trump’ın “anlaşma yakın” açıklamalarının ve muahede taslağının ortaya çıkmasının akabinde İran cephesinden sert bir çıkış geldi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bagır Kalibaf ABD medyasında yer alan “Tahran ile Washington muahedeye çok yakın” haberlerini alaycı sözlerle yalanladı.

Kalibaf, toplumsal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda Amerikan haber platformu Axios’u gaye aldı. İranlı siyasetçi, platformun ismini İngilizce’de “sahte” manasında kullanılan “faux” sözüyle birleştirerek “Fauxios Operasyonu” tabirini kullandı.

Paylaşımında ayrıyeten internet kültüründe doğrulanmamış tezlerle dalga geçmek için kullanılan “Source: Trust Me Bro” göndermesine de yer veren Kalibaf, haberlerin sağlam olmadığını savundu.

“PSİKOLOJİK OPERASYON YAPILIYOR”

Tartışmaları başlatan haberlerde, ABD’li yetkililere dayandırılan argümanlarda İran ile ABD’nin savaşın sona erdirilmesine yönelik bir mutabakat zaptına çok yakın olduğu öne sürülmüştü.

Ancak Tahran idaresi bu tezleri kesin lisanla reddetti.

İran cephesi, misal haberlerin daha evvel de “psikolojik operasyon” maksadıyla servis edildiğini savunurken, Washington’a yönelik güvensizliğin sürdüğü bildirisini verdi.

Uzmanlara nazaran İran idaresi, perde ardında diplomatik temaslar sürse bile kamuoyu önünde “anlaşma tamam” manzarası vermekten bilhassa kaçınıyor.

Öte yandan Washington’dan Kalibaf’ın açıklamalarına ait şimdi resmi bir karşılık gelmedi. Fakat ABD basınında taraflar ortasındaki dolaylı temasların sürdüğü ve arabulucular üzerinden yeni formüllerin konuşulduğu tarafındaki haber akışı devam ediyor.